Khi nhắc đến tự kỷ, chúng ta thường hình dung đến một em bé 2-3 tuổi chạy lăng xăng, la hét hoặc chậm nói. Tuy nhiên, tự kỷ (ASD) là một rối loạn phát triển thần kinh bẩm sinh. Nghĩa là, hệ điều hành não bộ của trẻ đã được lập trình khác biệt ngay từ khi chào đời.

Việc chẩn đoán chính thức tự kỷ cho trẻ dưới 1 tuổi là rất hiếm và vô cùng khó khăn. Tuy nhiên, các nhà khoa học đã chỉ ra rằng có những "cờ đỏ" (Red flags) cảnh báo nguy cơ chậm phát triển hoặc tự kỷ bộc lộ rất sớm. Việc nhận diện đúng các dấu hiệu này sẽ giúp ba mẹ không bỏ lỡ "giai đoạn vàng" kích thích não bộ cho con.

7 Dấu Hiệu Cảnh Báo "Cờ Đỏ" Ở Trẻ Sơ Sinh (0-12 Tháng)

Sự phát triển của mỗi đứa trẻ là một biểu đồ độc nhất. Tuy nhiên, nếu con bạn liên tục bỏ lỡ các cột mốc giao tiếp xã hội dưới đây, ba mẹ cần đặc biệt lưu tâm:

1. Thiếu "Nụ cười xã hội" (Social Smile) ở tháng thứ 3

Nụ cười xã hội là cách giao tiếp đầu đời tuyệt vời nhất của một em bé. Thông thường, từ 2-3 tháng tuổi, trẻ sẽ biết cười đáp lại khi thấy mẹ cười, hoặc khi mẹ trò chuyện cưng nựng.

  • Dấu hiệu cảnh báo: Trẻ hiếm khi hoặc không bao giờ cười đáp trả. Trẻ có thể mỉm cười một mình (phản xạ tự nhiên) nhưng lại giữ khuôn mặt vô cảm khi có người tương tác.

2. Không hoặc rất ít "Giao tiếp mắt" (Eye Contact)

Đây là một trong những dấu hiệu sớm và đáng tin cậy nhất. Trẻ sơ sinh phát triển bình thường rất thích nhìn vào khuôn mặt người, đặc biệt là ánh mắt của mẹ khi đang bú hoặc khi được bế ẵm.

  • Dấu hiệu cảnh báo: Trẻ thường xuyên né tránh ánh mắt của ba mẹ, nhìn xuyên qua người đối diện, hoặc thích nhìn chằm chằm vào các đồ vật vô tri (như quạt trần, bóng đèn) hơn là nhìn vào khuôn mặt con người.

3. Không phản ứng với giọng nói hoặc tên gọi (Tháng 6 - 9)

Từ tháng thứ 6, trẻ bắt đầu nhận thức được âm thanh quen thuộc và sẽ quay đầu tìm kiếm khi nghe giọng của ba mẹ. Đến 9 tháng, hầu hết trẻ sẽ quay lại khi được gọi tên.

  • Dấu hiệu cảnh báo: Bạn gọi tên con nhiều lần nhưng con dường như bị "điếc", lờ đi hoàn toàn và vẫn mải mê nhìn một thứ khác. Tuy nhiên, con lại phản ứng cực kỳ nhạy bén với những âm thanh nhỏ khác (như tiếng bóc kẹo, tiếng quảng cáo tivi). Hãy kiểm tra thính lực trước, nếu thính lực bình thường, đây là một dấu hiệu cảnh báo tự kỷ rất rõ nét.

4. Không bập bẹ, tạo ra âm thanh (Tháng thứ 9)

Trước khi biết nói, trẻ sơ sinh sẽ đi qua giai đoạn "bập bẹ" (babbling) như phát ra các âm "ba ba", "ma ma", "da da" để tương tác với người lớn.

  • Dấu hiệu cảnh báo: Trẻ im lặng bất thường, không phát ra âm thanh để giao tiếp, hoặc những âm thanh trẻ phát ra nghe rất đơn điệu, không có ngữ điệu lên xuống như đang "nói chuyện" với người lớn.

5. Thiếu vắng các cử chỉ giao tiếp cơ bản (Tháng thứ 12)

Ngôn ngữ không lời phát triển trước ngôn ngữ có lời. Một em bé 1 tuổi có thể chưa biết nói từ nào, nhưng chắc chắn phải biết sử dụng cơ thể để bộc lộ nhu cầu.

  • Dấu hiệu cảnh báo: Trẻ không biết vẫy tay chào tạm biệt, không biết dang tay đòi bế, không lắc đầu từ chối, và đặc biệt là không biết dùng ngón trỏ để chỉ vào đồ vật mình muốn.

6. Không chia sẻ sự chú ý (Joint Attention)

Sự chú ý chung là khi trẻ muốn bạn cùng nhìn vào một thứ mà trẻ thấy thú vị. Ví dụ: Trẻ nhìn thấy con chó, trẻ sẽ chỉ tay vào con chó, sau đó quay lại nhìn mắt mẹ, rồi lại nhìn con chó (như muốn nói: "Mẹ ơi nhìn kìa!").

  • Dấu hiệu cảnh báo: Trẻ hoàn toàn chìm đắm trong thế giới riêng, chơi một mình với đồ chơi và không bao giờ có nhu cầu mang đồ chơi khoe với mẹ hay kéo sự chú ý của mẹ vào trò chơi của mình.

7. Sự thoái lui kỹ năng (Bất cứ lúc nào)

Đây là dấu hiệu nghiêm trọng nhất. Nếu trẻ từng biết cười, biết bập bẹ "ba ba, ma ma", biết chơi ú òa, nhưng sau đó bỗng dưng im lặng dần, mất đi ánh mắt giao tiếp và thu mình lại. Mọi sự mất đi các kỹ năng đã từng có ở trẻ sơ sinh đều cần được bác sĩ can thiệp ngay lập tức.

Ba Mẹ Cần Làm Gì Khi Phát Hiện Dấu Hiệu Cảnh Báo?

Sự thật là việc đối diện với những dấu hiệu này có thể khiến ba mẹ rơi vào trạng thái hoang mang, mất ngủ và tự dằn vặt. Tuy nhiên, khóc lóc hay trốn tránh sự thật không giúp ích được cho con.

  1. Đừng tự chẩn đoán: Các dấu hiệu trên là lời cảnh báo, KHÔNG phải là lời kết luận. Rất nhiều trẻ chậm phát triển đơn thuần cũng có những biểu hiện này và sẽ tự bắt kịp nếu được hỗ trợ. Hãy đưa con đến gặp bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia tâm lý giáo dục đặc biệt để được làm các bài test sàng lọc chuẩn y khoa (như M-CHAT).

  2. Ghi hình lại hành vi của con: Bác sĩ thường chỉ tiếp xúc với con bạn trong 15-30 phút, lúc này trẻ có thể sợ hãi và không hợp tác. Hãy dùng điện thoại quay lại những khoảnh khắc con không phản ứng khi gọi tên, hoặc những hành vi kỳ lạ của con ở nhà để bác sĩ có cái nhìn khách quan nhất.

  3. Tăng cường tương tác trực tiếp: Ngay cả khi chưa có chẩn đoán, ba mẹ hãy cất ngay điện thoại, tắt tivi. Hãy nằm xuống thảm chơi cùng con, hát cho con nghe, mát-xa cho con và nỗ lực giao tiếp bằng ánh mắt với con mỗi ngày.

Lời kết: Việc phát hiện sớm những tín hiệu khác biệt không nhằm mục đích "dán nhãn" bệnh lý cho một em bé sơ sinh. Mục đích tối thượng của việc nhận diện sớm là để ba mẹ có thể thay đổi môi trường và phương pháp nuôi dạy, giúp "đánh thức" những vùng não đang ngủ quên của con khi chúng còn đang trong giai đoạn mềm dẻo nhất.

Có thể bạn quan tâm: