"Tại sao con không nhìn vào mắt mẹ?", "Tại sao con cứ nhảy cẫng lên liên tục?", "Trong đầu con đang nghĩ gì vậy?"... Đó là những câu hỏi đau đáu, lặp đi lặp lại trong nước mắt của hàng triệu bậc phụ huynh có con mắc chứng tự kỷ, đặc biệt là khi con không thể dùng lời nói để trả lời.

Năm 2007, một cậu bé 13 tuổi người Nhật Bản mang tên Naoki Higashida đã viết một cuốn sách để trả lời tất cả những câu hỏi đó. Điều kỳ diệu và chấn động nhất là: Naoki mắc chứng tự kỷ nặng và hoàn toàn không thể nói được.

Hành trình từ một cậu bé bị giam cầm trong sự im lặng đến tác giả của cuốn sách bán chạy toàn cầu "The Reason I Jump" (Lý do tôi nhảy) là một lời khẳng định đanh thép: Không nói được, không có nghĩa là không có gì để nói.

* Cùng theo dõi: Chuỗi bài viết về chủ đề Nhân vật tự kỷ nổi tiếng

Bị Giam Cầm Trong Một Cơ Thể Không Nghe Lời

Naoki Higashida sinh năm 1992 và được chẩn đoán mắc tự kỷ nặng khi mới 5 tuổi. Cậu bé gặp khó khăn tột cùng trong việc kiểm soát cơ thể. Naoki không thể cất tiếng nói, thường xuyên phát ra những âm thanh kỳ lạ, hay chạy trốn, la hét và liên tục nhảy lên không trung.

Đối với những người xung quanh, Naoki trông giống như một đứa trẻ không có nhận thức, hoàn toàn đứt gãy kết nối với thực tại. Chính bản thân Naoki cũng từng rơi vào sự tuyệt vọng cùng cực. Trong cuốn sách của mình, cậu miêu tả cảm giác đó giống như "bị nhốt bên trong một con robot bị hỏng". Bộ não của cậu hiểu hết mọi thứ mọi người nói, khao khát được yêu thương, khao khát được trò chuyện, nhưng cơ thể và miệng lưỡi lại hoàn toàn từ chối tuân theo mệnh lệnh của ý chí.

Bảng Chữ Cái Và Phép Màu Của Người Mẹ

Phép màu không đến từ một phép thuật y học nào, mà đến từ sự kiên nhẫn vĩ đại của người mẹ và một giáo viên. Mẹ của Naoki từ chối việc tin rằng con trai mình "không biết gì". Bà tin rằng đằng sau sự im lặng ấy là một tâm hồn đang gào thét muốn thoát ra.

Bà đã cùng giáo viên tự thiết kế một bảng chữ cái (alphabet grid) bằng bìa cứng. Hàng ngày, bà kiên nhẫn cầm tay Naoki, dạy cậu cách chỉ vào từng chữ cái một để ghép thành từ, rồi thành câu. Ban đầu là một quá trình vô cùng chậm chạp và vật vã, nhưng nó đã trở thành "chiếc phao cứu sinh" mở ra cánh cửa giao tiếp cho Naoki. Nhờ bảng chữ cái này, ở tuổi 13, Naoki đã tự mình "viết" nên cuốn sách "Lý do tôi nhảy" bằng cách chỉ từng chữ một.

Giải Mã Trẻ Tự Kỷ Qua Lời Tự Bạch Của Naoki

Cuốn sách của Naoki đã gây tiếng vang toàn cầu (được dịch ra hơn 30 ngôn ngữ) vì nó giải mã chính xác những hành vi kỳ lạ của trẻ tự kỷ dưới góc nhìn của người trong cuộc. Dưới đây là 3 câu trả lời gây xúc động nhất:

  • Tại sao con hay nhảy cẫng lên? Naoki giải thích: "Khi tôi nhảy, tôi cảm thấy các bộ phận trên cơ thể mình đang thực sự tồn tại. Cảm giác cơ thể bị trói buộc biến mất. Tôi nhảy lên bầu trời vì đó là lúc tôi cảm thấy tự do và hạnh phúc nhất." Nhảy không phải là hành vi vô nghĩa, đó là cách người tự kỷ cảm nhận giới hạn cơ thể và giải tỏa niềm vui.

  • Tại sao con không nhìn vào mắt người khác? Không phải vì trẻ ghét bạn. Naoki viết: "Khi nhìn vào mắt ai đó, tôi cảm thấy hơi thở và giọng nói của họ như lao thẳng vào mình, điều đó vô cùng đáng sợ và choáng ngợp. Thay vì nhìn vào mắt, tôi nhìn vào giọng nói của bạn, nhìn vào không gian xung quanh để giữ cho mình bình tĩnh mà vẫn có thể lắng nghe."

  • Tại sao con hay nhại lại lời nói (Echolalia)? Khi trẻ tự kỷ lặp đi lặp lại một câu hỏi hoặc một câu quảng cáo tivi, Naoki giải thích rằng đó là cách để họ "kiểm tra lại trí nhớ" hoặc "chơi đùa với âm thanh của từ ngữ" để tự xoa dịu hệ thần kinh đang căng thẳng.

3 Thông Điệp Thức Tỉnh Dành Cho Ba Mẹ

Đọc câu chuyện của Naoki, những phụ huynh đang ngày đêm vật lộn với việc dạy con tập nói sẽ tìm thấy một luồng ánh sáng mới:

1. Đừng đánh đồng "Không biết nói" với "Không hiểu biết" Sự tổn thương lớn nhất của trẻ tự kỷ không lời là bị đối xử như một người không có nhận thức. Hãy luôn tin rằng con bạn hiểu mọi thứ bạn nói. Hãy tiếp tục trò chuyện với con, tôn trọng con và đừng bao giờ nói những lời tổn thương trước mặt con chỉ vì nghĩ rằng "nó không biết gì đâu".

2. Giao tiếp không chỉ có lời nói Nếu con chưa thể nói, hãy tìm cho con những công cụ giao tiếp thay thế (AAC). Đó có thể là bảng chữ cái như Naoki, là thẻ hình ảnh (PECS), hay các ứng dụng trên iPad. Miễn là con có thể bày tỏ được việc "Con đói", "Con đau" hay "Con yêu mẹ", thì mọi hình thức giao tiếp đều đáng giá.

3. Thấu cảm thay vì cấm đoán Đằng sau mỗi hành vi kỳ lạ (nhảy, bịt tai, vỗ tay) đều có một lý do sinh học. Thay vì quát mắng và cấm con không được làm vậy, hãy hiểu rằng đó là cách con đang sinh tồn trong một thế giới quá ồn ào và rực rỡ đối với hệ thần kinh nhạy cảm của con.

Lời kết: Naoki Higashida đã dùng chính sự im lặng của mình để tạo ra tiếng vang lớn nhất. Cậu nhắc nhở chúng ta rằng: Bên trong mỗi đứa trẻ tự kỷ, dù là im lặng nhất, đều cất giấu một thế giới nội tâm phong phú, chỉ chờ đợi một người đủ tình yêu và kiên nhẫn để bước vào.