Khi cánh cửa ngôn ngữ khép lại, liệu có một cánh cửa nào khác mở ra cho trẻ có rối loạn phổ tự kỷ (ASD)?

Đối với nhiều ba mẹ Việt Nam, đặc biệt là trong cộng đồng gia đình có trẻ tự kỷ, cái tên Nem (tên thật là Hà Đình Chí) và mẹ Phương đã trở thành một biểu tượng của hy vọng và sự kiên cường. Từ một cậu bé gặp vô vàn khó khăn trong giao tiếp, hay hoảng loạn và bùng nổ, Nem đã trở thành một họa sĩ trẻ với những bức tranh được triển lãm rộng rãi và thiết kế thành các sản phẩm thời trang được yêu thích.

Bài viết này không nhằm tô hồng hội chứng tự kỷ, mà là một minh chứng sống động cho việc: Khi được thấu hiểu, yêu thương và hỗ trợ đúng cách, sự khác biệt của não bộ hoàn toàn có thể trở thành một tài năng độc bản.

* Cùng theo dõi: Chuỗi bài viết về chủ đề Nhân vật tự kỷ nổi tiếng

Những Năm Tháng Bắt Đầu Đầy Thử Thách

Giống như bao gia đình khác, hành trình của Nem bắt đầu bằng những dấu hiệu đáng lo ngại ở những năm tháng đầu đời. Nem chậm nói, không có giao tiếp mắt, thường xuyên có những cơn ăn vạ (meltdown) dữ dội ở nơi công cộng và gặp khó khăn lớn trong việc điều hòa các giác quan.

Chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ đến như một cú sốc lớn đối với gia đình. Mẹ của Nem – chị Phương, đã phải trải qua những giai đoạn khủng hoảng tâm lý sâu sắc, từ chối bỏ, dằn vặt cho đến khi mạnh mẽ đối diện với sự thật. Chị đã gác lại nhiều dự định cá nhân, trở thành "chuyên gia" của chính con mình, kiên trì thử nghiệm từ phương pháp can thiệp này đến phương pháp can thiệp khác để giúp con hòa nhập.

Những năm tháng đó đầy rẫy nước mắt. Trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn trong việc thể hiện nhu cầu, và khi không được hiểu, sự bứt rứt bên trong sẽ biến thành hành vi tiêu cực.

Cánh Cửa Giao Tiếp Mở Ra Từ... Những Nét Vẽ Giao Nhau

Bước ngoặt kỳ diệu đến không phải từ một phép màu y học nào, mà từ sự quan sát tinh tế và tình yêu thương vô điều kiện của gia đình. Khi ngôn ngữ nói tỏ ra bất lực, Nem đã tự tìm thấy "tiếng nói" của mình qua những cây bút màu.

Nem bắt đầu vẽ. Em vẽ say sưa, vẽ ở bất cứ đâu, trên bất cứ chất liệu gì. Khác với những đứa trẻ bình thường vẽ theo chủ đề được dạy, tư duy hình ảnh của Nem vô cùng đặc biệt:

  • Sự quan sát chi tiết đến kinh ngạc: Não bộ của người tự kỷ thường chú ý đến các tiểu tiết (detail-focused) trước khi nhìn thấy tổng thể. Nem có thể vẽ lại một dãy phố với hàng chục ô cửa sổ, những đường dây điện chằng chịt hay những biểu cảm khuôn mặt cực kỳ chi tiết mà người lớn cũng không để ý.

  • Màu sắc và đường nét độc bản: Tranh của Nem không tuân theo các quy tắc phối cảnh thông thường. Đó là thế giới nội tâm chân thực, rực rỡ và đầy tự do của một bộ não không bị gò bó bởi các định kiến xã hội.

Thay vì ép Nem phải học vẽ theo khuôn mẫu "ngôi nhà, cái cây, ông mặt trời", gia đình đã để em tự do vẫy vùng trong thế giới của mình, cung cấp cho em đủ mọi loại bút, màu và giấy. Hội họa không chỉ là năng khiếu, mà nó chính là công cụ điều hòa giác quan và giải tỏa cảm xúc hiệu quả nhất của Nem.

"Trái Ngọt" Sau Hàng Ngàn Giờ Kiên Nhẫn

Sự kiên trì của gia đình đã đơm hoa kết trái. Những tác phẩm nghệ thuật của Nem không chỉ được lưu giữ trong nhà mà đã bước ra thế giới rộng lớn:

  • Các bức tranh của Nem đã được mang đi triển lãm tại nhiều sự kiện nghệ thuật độc lập và nhận được sự kinh ngạc từ giới chuyên môn.

  • Đặc biệt, những nét vẽ tự do của em đã được doanh nghiệp xã hội Tòhe (đơn vị chuyên thiết kế sản phẩm từ tranh của trẻ em yếu thế) lựa chọn để in lên áo thun, túi xách, sổ tay... và được đông đảo công chúng đón nhận.

Nem đã chứng minh cho xã hội thấy: Người tự kỷ không chỉ là những người cần được "giúp đỡ", họ hoàn toàn có thể lao động, sáng tạo và đóng góp những giá trị nghệ thuật tuyệt đẹp cho cộng đồng.

3 Bài Học Vàng Dành Cho Ba Mẹ Từ Câu Chuyện Của Nem

Từ hành trình của Nem và mẹ Phương, ba mẹ có thể đúc kết được những thông điệp vô cùng quý giá:

  1. Hãy quan sát để tìm "kênh giao tiếp" riêng của con: Nếu con chậm nói, đừng chỉ ép con phải mở miệng. Hãy đưa cho con bút màu, đất nặn, một phím đàn hay những khối lego. Hãy quan sát xem con hứng thú với điều gì nhất, đó có thể chính là ngôn ngữ thứ hai của con.

  2. Đừng ép con phải "bình thường": Việc nỗ lực uốn nắn một đứa trẻ tự kỷ trở nên giống hệt những đứa trẻ phát triển điển hình là một sai lầm làm thui chột tiềm năng của trẻ. Hãy chấp nhận sự rập khuôn, ám ảnh của con (nếu nó không gây hại) và biến nó thành điểm mạnh.

  3. Tuyệt đối không bỏ cuộc: Thành quả của Nem không đến sau 1 tháng hay 1 năm, mà là sự kiên trì tính bằng thập kỷ của gia đình. Hãy trân trọng từng tiến bộ nhỏ nhất của con mỗi ngày.

Tự kỷ là một hành trình dài và nhiều thử thách. Không phải đứa trẻ tự kỷ nào cũng sẽ trở thành họa sĩ hay thiên tài. Nhưng chắc chắn, mỗi đứa trẻ đều có một giá trị riêng, và khi ba mẹ tin tưởng tuyệt đối vào con, những điều kỳ diệu sẽ xuất hiện.