CÁC HÀNH VI RẬP KHUÔN Ở TRẺ LÀ GÌ? BA MẸ CẦN HIỂU ĐÚNG ĐỂ KHÔNG HOANG MANG

Nhiều ba mẹ từng hỏi:
“Con em cứ xoay bánh xe mãi.”
“Con vẫy tay liên tục khi vui.”
“Con hay lặp lại một câu nói rất nhiều lần.”

Đó có thể là hành vi rập khuôn (stereotyped behaviors).

Dưới góc nhìn chuyên môn, hành vi rập khuôn thường được nhắc đến trong các rối loạn phát triển thần kinh như Rối loạn phổ tự kỷ hoặc có thể xuất hiện ở trẻ tăng động giảm chú ý như ADHD, nhưng cũng có thể gặp ở trẻ phát triển bình thường trong một số giai đoạn.

Hành vi rập khuôn là gì?
Là những hành vi:

Lặp đi lặp lại nhiều lần

Ít thay đổi

Thường không phục vụ mục đích rõ ràng

Xuất hiện khi trẻ quá vui, quá căng thẳng, hoặc thiếu kích thích

Các dạng hành vi rập khuôn thường gặp
- Rập khuôn vận động
Vẫy tay, lắc tay, xoay người

Nhún nhảy tại chỗ

Nhìn tay trước mắt

Xoay bánh xe đồ chơi rất lâu

- Rập khuôn lời nói
Lặp lại câu vừa nghe (nhại lời)

Lặp đi lặp lại một câu quen thuộc

Hỏi một câu nhiều lần dù đã được trả lời

- Rập khuôn trong cách chơi
Chỉ chơi một kiểu

Xếp đồ vật thành hàng

Không chấp nhận thay đổi thứ tự

Vì sao trẻ có hành vi rập khuôn?
Hành vi này thường là cách trẻ:

Tự điều chỉnh cảm xúc (khi quá tải)

Tự kích thích giác quan (khi thiếu kích thích)

Giảm lo âu

Tạo cảm giác kiểm soát môi trường

Nói cách khác:
* Trẻ không “cố tình làm khác biệt”
* Đó là cách hệ thần kinh của trẻ đang tự cân bằng

Khi nào ba mẹ cần lưu ý?
Ba mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá chuyên môn nếu:

Hành vi xuất hiện rất thường xuyên

Trẻ khó dừng lại khi được gọi

Hành vi ảnh hưởng đến giao tiếp, học tập

Đi kèm với chậm nói, hạn chế tương tác, ít giao tiếp mắt

Việc đánh giá sớm giúp can thiệp kịp thời và hiệu quả hơn.

Ba mẹ nên làm gì?
- Không la mắng, ép buộc dừng ngay lập tức
- Không so sánh với trẻ khác

- Quan sát bối cảnh hành vi xảy ra
- Ghi nhận tần suất – thời điểm
- Tăng tương tác, mở rộng cách chơi
- Tìm tư vấn chuyên môn khi cần

Điều quan trọng nhất:
Hành vi rập khuôn không phải là “xấu”.
Nó là một tín hiệu – và nhiệm vụ của người lớn là hiểu tín hiệu đó.

Nếu ba mẹ đang băn khoăn về hành vi của con, hãy nhìn sâu hơn vào nhu cầu phía sau hành vi thay vì chỉ cố gắng loại bỏ nó. 

📍 SB01-210 Sao Biển 1, Vinhomes Ocean Park 1, Gia Lâm, Hà Nội
☎  1800 646 826
📞 0247 301 1811