Khi nhận được chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ (ASD) của con, nhiều bậc phụ huynh cảm thấy như bầu trời sụp đổ. Những lo lắng về tương lai, về việc con có thể tự lập hay hòa nhập được không luôn thường trực. Nhưng nếu chúng ta nhìn nhận tự kỷ không chỉ là một "khuyết tật", mà còn là một "sự khác biệt trong hệ điều hành của não bộ", chúng ta sẽ thấy những tiềm năng phi thường.

Câu chuyện của Tiến sĩ Temple Grandin – một trong những người tự kỷ nổi tiếng nhất thế giới – chính là minh chứng sống động nhất cho việc: Khi được thấu hiểu và hỗ trợ đúng cách, sự khác biệt có thể trở thành sức mạnh vô giá.

* Cùng theo dõi: Chuỗi bài viết về chủ đề Nhân vật tự kỷ nổi tiếng

Tuổi Thơ Đầy Sóng Gió Và Nguy Cơ Bị Đưa Vào Viện Tâm Thần

Sinh năm 1947, Temple Grandin không hề có những khởi đầu dễ dàng. Đến năm 3 tuổi rưỡi, bà vẫn chưa thể nói được một từ nào, thường xuyên la hét, ném đồ đạc và có những cơn bùng nổ cảm xúc (meltdown) dữ dội. Bà vô cùng nhạy cảm với âm thanh và sự đụng chạm – một cái ôm của mẹ cũng có thể khiến bà cảm thấy như "bị trói buộc trong lửa".

Vào thời điểm đó, nhận thức về tự kỷ còn rất hạn chế. Các bác sĩ đã khuyên mẹ của Temple nên đưa bà vào viện tâm thần với dự đoán bà sẽ không bao giờ có thể tự lo cho bản thân. Nhưng mẹ bà đã kiên quyết từ chối. Chính sự kiên định, tình yêu thương và việc tìm kiếm các chuyên gia ngôn ngữ, giáo dục đặc biệt từ rất sớm của người mẹ đã mở ra một cuộc đời mới cho Temple.

Sức Mạnh Của "Tư Duy Bằng Hình Ảnh" (Thinking in Pictures)

Một trong những đóng góp lớn nhất của Temple Grandin cho thế giới là giúp chúng ta hiểu được cách bộ não của (nhiều) người tự kỷ hoạt động. Trong cuốn sách nổi tiếng Thinking in Pictures, bà chia sẻ rằng bộ não của bà giống như một công cụ tìm kiếm hình ảnh trên Google.

Thay vì suy nghĩ bằng ngôn ngữ hay khái niệm trừu tượng như người bình thường, Temple suy nghĩ bằng những chuỗi hình ảnh, video chi tiết. Nhờ khả năng "nhìn thấy" mọi thứ một cách sống động trong đầu trước khi chúng được tạo ra ở ngoài đời thực, bà sở hữu một tư duy logic và khả năng thiết kế không gian vượt trội.

Biến "Sở Thích Thu Hẹp" Thành Sự Nghiệp Lẫy Lừng

Trẻ có nhu cầu đặc biệt thường có những sở thích rất rập khuôn và ám ảnh (ví dụ: chỉ thích nhìn bánh xe quay, say mê khủng long, hoặc thích xếp đồ vật thành hàng dài). Với Temple Grandin, niềm đam mê của bà là động vật (đặc biệt là gia súc) và máy móc cơ khí.

Thay vì cấm đoán, mẹ và các giáo viên đã dùng chính sở thích này làm động lực để khuyến khích bà học tập.

  • Khi còn đi học, vì quá nhạy cảm với áp lực và cần sự xoa dịu giác quan, bà đã tự chế tạo ra "Chiếc máy ôm" (Hug Machine) – một thiết bị tạo ra áp lực sâu, đều đặn giúp làm dịu hệ thần kinh mà không cần sự tiếp xúc của con người.

  • Sau này, sự thấu cảm đặc biệt với động vật (bà cho rằng động vật cũng suy nghĩ bằng hình ảnh giống người tự kỷ) cộng với tài năng thiết kế đã giúp bà thiết kế ra hệ thống xử lý gia súc nhân đạo, được sử dụng tại hơn một nửa số trang trại ở Bắc Mỹ.

Hiện tại, Tiến sĩ Temple Grandin là Giáo sư ngành Khoa học Động vật tại Đại học Bang Colorado, tác giả của hàng chục cuốn sách bán chạy và là một nhà diễn thuyết truyền cảm hứng vĩ đại trên toàn cầu.

3 Bài Học Vàng Dành Cho Ba Mẹ Từ Câu Chuyện Của Temple Grandin

Từ hành trình của Temple Grandin, ba mẹ có con có nhu cầu đặc biệt có thể rút ra những góc nhìn mới mẻ trong việc đồng hành cùng con:

1. Đừng cố gắng "chữa khỏi" tự kỷ, hãy phát huy thế mạnh của con: Tự kỷ là một phần cấu trúc não bộ của trẻ. Thay vì chỉ tập trung sửa chữa những khiếm khuyết (như kém giao tiếp), hãy quan sát xem con giỏi điều gì. Trẻ có trí nhớ hình ảnh tốt? Trẻ thích các con số? Hãy dùng chính điểm mạnh đó làm đòn bẩy để dạy trẻ các kỹ năng khác.

2. Biến "ám ảnh" thành "chuyên môn": Nếu con bạn say mê tàu hỏa, đừng cấm cản con. Hãy dạy con toán học thông qua việc đếm toa tàu, dạy con đọc bằng những cuốn sách về ga tàu, và dạy con giao tiếp bằng cách đóng vai hành khách. Một sở thích thu hẹp nếu được định hướng tốt hoàn toàn có thể trở thành nền tảng nghề nghiệp tương lai.

3. Môi trường thân thiện với giác quan là nền tảng của sự phát triển: Giống như chiếc "Hug Machine" của Temple, việc thấu hiểu rối loạn giác quan của con (sợ tiếng ồn, nhạy cảm ánh sáng, kén ăn) và cung cấp các công cụ điều hòa giác quan phù hợp sẽ giúp con bình an để học hỏi và hòa nhập.

Lưu ý: Mỗi trẻ tự kỷ là một cá thể độc bản. Không phải trẻ nào cũng sẽ trở thành giáo sư hay thiên tài như Temple Grandin. Nhưng điểm chung là: Mọi đứa trẻ đều có thể tiến bộ và sống một cuộc đời ý nghĩa, độc lập theo cách riêng của mình nếu có sự can thiệp sớm và tình yêu thương vô điều kiện từ gia đình.

Góc chia sẻ: Con bạn hiện đang có niềm đam mê "đặc biệt" hay sở thích thu hẹp nào không? Bạn muốn mình gợi ý thêm cách để biến sở thích đó thành một trò chơi giáo dục giúp con phát triển kỹ năng giao tiếp không? Hãy cho ALANA biết nhé!?