Trẻ nói tốt, học tốt vẫn có thể có đặc điểm Asperger

Khi nhắc đến rối loạn phổ tự kỷ (ASD), nhiều phụ huynh thường nghĩ ngay đến những trẻ chậm nói hoặc chậm phát triển. Tuy nhiên, thực tế có một nhóm trẻ có đặc điểm Asperger (hiện nay được xếp trong rối loạn phổ tự kỷ mức độ nhẹ) vẫn phát triển ngôn ngữ bình thường, học tập tốt, thậm chí có chỉ số thông minh cao. Chính vì vậy, các dấu hiệu của trẻ thường bị bỏ sót trong nhiều năm.
Không ít gia đình chỉ nhận ra những khó khăn của con khi trẻ bước vào tiểu học hoặc khoảng 7–10 tuổi, lúc các yêu cầu về giao tiếp và tương tác xã hội ngày càng cao.

Những dấu hiệu bố mẹ cần quan sát

Nếu con trong độ tuổi từ 3–7 tuổi và có những biểu hiện dưới đây, phụ huynh nên dành thời gian theo dõi kỹ hơn:
- Ít có bạn bè hoặc khó duy trì tình bạn.
- Thường chơi một mình thay vì tham gia các hoạt động nhóm.
- Khó hiểu cảm xúc, suy nghĩ hoặc ý định của người khác.
- Thích nói rất nhiều về chủ đề mình quan tâm nhưng ít chú ý đến phản hồi của người nghe.
- Gặp khó khăn khi bắt đầu hoặc duy trì cuộc trò chuyện.
- Hạn chế giao tiếp bằng mắt hoặc không biết sử dụng ánh mắt phù hợp trong giao tiếp.
Những biểu hiện này không đồng nghĩa trẻ chắc chắn mắc rối loạn phổ tự kỷ. Tuy nhiên, đây là những dấu hiệu đáng lưu ý để phụ huynh quan sát và tham khảo ý kiến chuyên gia khi cần thiết.

Vì sao phát hiện sớm lại quan trọng?

Giai đoạn từ 3–7 tuổi là "thời điểm vàng" để phát triển các kỹ năng giao tiếp, tương tác xã hội và điều hòa cảm xúc.

Nếu được phát hiện sớm và có chương trình can thiệp phù hợp, trẻ sẽ có nhiều cơ hội cải thiện khả năng:
- Giao tiếp với người khác.
- Kết nối và chơi cùng bạn bè.
- Hiểu cảm xúc và quy tắc xã hội.
- Thích nghi tốt hơn với môi trường học tập.
Việc phát hiện sớm không chỉ giúp trẻ phát triển toàn diện mà còn giảm những khó khăn khi bước vào trường học.

Cha mẹ có thể làm gì ngay từ hôm nay?

Điều quan trọng nhất không phải là cố gắng "kiểm tra" con mỗi ngày, mà là tạo nhiều cơ hội để con tương tác.
Phụ huynh nên:
- Dành thời gian trò chuyện trực tiếp với con mỗi ngày.
- Chơi các trò chơi có sự tương tác hai chiều thay vì để trẻ sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều.
- Khuyến khích con tham gia hoạt động cùng bạn bè hoặc người thân.
- Quan sát cách con phản ứng khi giao tiếp với người khác.

Trong những cuộc trò chuyện hằng ngày, bố mẹ hãy tự hỏi:
- Con có nhận biết được cảm xúc của người đối diện không?
- Con có chủ động kết nối với bạn bè không?
- Con có nhìn vào mắt người khác khi giao tiếp không?
- Con có biết lắng nghe và trao đổi qua lại hay chỉ nói về điều mình thích?

Đừng đợi đến khi con gặp khó khăn ở trường

Nhiều trẻ chỉ được đưa đi đánh giá khi giáo viên phản ánh rằng con khó hòa nhập, ít bạn hoặc gặp khó khăn trong làm việc nhóm. Lúc đó, những thách thức về giao tiếp xã hội đã tồn tại trong nhiều năm.
Mỗi cuộc trò chuyện, mỗi lần cùng con chơi hay đọc sách đều là cơ hội để bố mẹ hiểu con hơn và nhận biết sớm những khác biệt trong quá trình phát triển.
Nếu nhận thấy con có nhiều biểu hiện kéo dài về khó khăn trong giao tiếp và tương tác xã hội, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên môn để được đánh giá toàn diện. Phát hiện sớm luôn là bước khởi đầu quan trọng giúp trẻ có cơ hội phát triển tốt hơn trong tương lai.