Trẻ không biết chơi cùng bạn: Nguyên nhân và cách hỗ trợ từng bước

Khi đến trường mầm non hoặc tham gia các hoạt động tập thể, một số trẻ không biết chơi cùng bạn thường đứng quan sát các bạn từ xa, thích chơi một mình hoặc nhanh chóng rời đi khi có người khác tham gia vào trò chơi. Có trẻ muốn lấy đồ chơi của bạn nhưng chưa biết cách xin phép. Có trẻ lại khó chờ đến lượt, không biết làm thế nào để bắt đầu một trò chơi chung hoặc dễ khóc khi bạn không làm theo ý mình.

Những biểu hiện này có thể khiến cha mẹ lo lắng: Liệu trẻ có đang chậm phát triển kỹ năng xã hội? Vì sao con muốn chơi nhưng lại không biết cách tương tác với bạn bè? Cha mẹ nên làm gì để giúp con hòa nhập tốt hơn?

Thực tế, trẻ không biết chơi cùng bạn không nhất thiết là trẻ không thích bạn bè hoặc có vấn đề về hành vi. Đôi khi, trẻ chưa có đủ kỹ năng giao tiếp, chưa hiểu quy tắc của trò chơi hoặc cần thêm thời gian để làm quen với môi trường xã hội. Với một số trẻ, đặc biệt là trẻ có khó khăn về giao tiếp và phát triển, việc tham gia trò chơi chung có thể đòi hỏi sự hướng dẫn có hệ thống.

Bài viết dưới đây giúp cha mẹ hiểu những nguyên nhân thường gặp và cách hỗ trợ trẻ từng bước, bắt đầu từ các hoạt động đơn giản ngay tại nhà.

1. Trẻ không biết chơi cùng bạn biểu hiện như thế nào?

Không phải trẻ nào cũng biết cách chơi chung ngay từ đầu. Kỹ năng này được hình thành dần theo độ tuổi, kinh nghiệm tương tác và cơ hội thực hành. Vì vậy, cha mẹ nên quan sát cách trẻ tham gia hoạt động thay vì chỉ dựa vào việc trẻ có chơi với bạn hay không.

Trẻ thường chơi một mình và ít quan tâm đến hoạt động của bạn

Khi ở lớp hoặc tại sân chơi, trẻ có thể tập trung vào đồ chơi của riêng mình, lặp lại một hoạt động quen thuộc hoặc đứng bên cạnh nhóm bạn nhưng không tham gia. Khi các bạn đến gần, trẻ có thể tiếp tục chơi riêng hoặc rời khỏi khu vực.

Chơi một mình không phải lúc nào cũng là dấu hiệu đáng lo ngại. Trẻ có thể cần thời gian riêng, thích những hoạt động yên tĩnh hoặc chưa sẵn sàng tham gia nhóm đông người. Điều cha mẹ cần quan sát thêm là trẻ có chú ý đến người khác, có thể hiện sự quan tâm đến trò chơi chung và có dần mở rộng cách tương tác theo thời gian hay không.

Trẻ muốn chơi với bạn nhưng chưa biết cách bắt đầu

Một số trẻ có vẻ rất muốn tham gia hoạt động của các bạn nhưng lại chưa biết phải làm gì. Trẻ có thể đứng nhìn, tiến lại gần rồi bỏ đi, cầm đồ chơi của bạn hoặc chen vào trò chơi mà không có lời nói hay cử chỉ phù hợp.

Ví dụ, khi nhìn thấy hai bạn đang xây một tòa tháp bằng khối gỗ, trẻ muốn tham gia nhưng không biết cách xin một khối gỗ, đưa thêm vật liệu hoặc bắt chước hành động của các bạn.

Trong tình huống này, trẻ có thể cần được dạy những kỹ năng cụ thể như bắt chước, đưa và nhận đồ vật, yêu cầu tham gia hoặc đáp lại lời mời chơi.

Trẻ khó chia sẻ đồ chơi và chờ đến lượt

Trẻ có thể khó chịu khi bạn cầm món đồ mình đang thích, giành đồ chơi hoặc bỏ đi khi phải chờ. Trong các trò chơi có quy tắc, trẻ có thể muốn mình luôn là người thực hiện hành động hoặc không chấp nhận khi lượt chơi chuyển sang người khác.

Những phản ứng này có thể liên quan đến khả năng kiểm soát cảm xúc, hiểu quy tắc, chờ đợi hoặc diễn đạt nhu cầu. Thay vì chỉ yêu cầu trẻ phải biết chia sẻ, cha mẹ nên dạy rõ ràng cách xin đồ chơi, cách chờ và cách nhận biết khi nào đến lượt mình.

Trẻ khó duy trì trò chơi chung

Có trẻ có thể tham gia trò chơi trong một thời gian ngắn nhưng nhanh chóng mất hứng thú, chuyển sang hoạt động khác hoặc không biết cách tiếp tục khi tình huống thay đổi.

Chẳng hạn, trẻ có thể bắt đầu chơi nấu ăn giả vờ nhưng chỉ biết lặp lại một hành động, không biết đáp lại khi bạn đưa thêm món đồ hoặc không hiểu cách mở rộng câu chuyện chơi.

Điều này có thể cho thấy trẻ cần hỗ trợ thêm về khả năng bắt chước, chú ý chung, giao tiếp qua lại hoặc chơi giả vờ.

Trẻ khó hiểu tín hiệu và quy tắc xã hội

Khi chơi cùng nhau, trẻ cần quan sát nét mặt, cử chỉ, lời nói và hành động của bạn để biết điều gì đang diễn ra. Một số trẻ gặp khó khăn trong việc nhận ra bạn đang chờ, muốn đổi lượt, không thích một hành động hoặc đang mời mình tham gia.

Những khó khăn này có thể khiến trẻ phản ứng không phù hợp với tình huống, dù trẻ không có ý định làm bạn khó chịu.

Cha mẹ nên quan sát các biểu hiện trong nhiều hoàn cảnh khác nhau, đồng thời xem xét độ tuổi, cơ hội thực hành và khả năng giao tiếp của trẻ trước khi đưa ra kết luận.

2. Vì sao trẻ không biết chơi cùng bạn?

Khả năng chơi cùng bạn không chỉ phụ thuộc vào tính cách. Đây là một hoạt động phức hợp, đòi hỏi trẻ phối hợp nhiều kỹ năng cùng lúc như giao tiếp, quan sát, bắt chước, chia sẻ sự chú ý, điều chỉnh cảm xúc và hiểu quy tắc.

Trẻ chưa có đủ kỹ năng giao tiếp

Để tham gia trò chơi chung, trẻ cần biết thể hiện mong muốn, yêu cầu đồ vật, phản hồi lời mời và diễn đạt khi không đồng ý. Giao tiếp không chỉ bao gồm lời nói mà còn có thể sử dụng ánh mắt, cử chỉ, điệu bộ, tranh hình hoặc các phương tiện giao tiếp hỗ trợ.

Trẻ chậm nói hoặc có khó khăn trong giao tiếp chức năng có thể muốn chơi với bạn nhưng chưa biết cách truyền đạt ý định. Khi không thể nói hoặc thể hiện nhu cầu theo cách người khác hiểu, trẻ dễ lấy đồ chơi, kéo tay bạn, khóc hoặc bỏ đi.

Trong trường hợp này, mục tiêu ban đầu không nhất thiết là yêu cầu trẻ nói thành câu hoàn chỉnh. Cha mẹ có thể giúp trẻ sử dụng một cách giao tiếp phù hợp với khả năng hiện tại, chẳng hạn đưa đồ vật để nhờ giúp đỡ, chỉ vào món đồ muốn chơi hoặc dùng từ đơn giản như “chơi”, “đến lượt con”, “cho con với”.

Trẻ chưa hiểu cách chơi luân phiên

Nhiều trò chơi đòi hỏi người tham gia lần lượt thực hiện một hành động. Ví dụ, hai người thay nhau thả bóng, xếp khối gỗ hoặc đưa xe qua một đường hầm.

Với người lớn, quy tắc này có vẻ hiển nhiên. Tuy nhiên, trẻ cần được trải nghiệm nhiều lần để hiểu rằng trò chơi vẫn tiếp tục ngay cả khi mình chưa đến lượt.

Nếu trẻ chưa biết chờ, thường xuyên giành lượt hoặc bỏ đi khi người khác thực hiện hành động, cha mẹ nên bắt đầu từ các trò chơi có lượt ngắn, quy tắc dễ hiểu và kết quả dễ dự đoán.

Trẻ gặp khó khăn trong chú ý chung và bắt chước

Chú ý chung là khả năng phối hợp sự chú ý với người khác vào cùng một đồ vật, sự kiện hoặc hoạt động. Chẳng hạn, trẻ nhìn theo khi người lớn chỉ vào một chiếc xe đang chạy, sau đó cùng quan sát hoặc chia sẻ sự quan tâm đến chiếc xe đó.

Đây là một trong những nền tảng giúp trẻ học hỏi thông qua tương tác. Khi trẻ ít chú ý đến hành động của người khác hoặc khó bắt chước cách chơi, trẻ có thể gặp trở ngại trong việc tham gia trò chơi chung.

Cha mẹ có thể hỗ trợ bằng cách ngồi gần trẻ, cùng khám phá một món đồ chơi hấp dẫn và làm mẫu hành động đơn giản để trẻ có cơ hội quan sát, bắt chước và đáp lại.

Trẻ chưa biết chia sẻ đồ chơi và điều chỉnh cảm xúc

Chia sẻ không đơn giản là đưa món đồ mình thích cho người khác. Trẻ cần hiểu tình huống, nhận biết nhu cầu của bạn, chấp nhận sự thay đổi và đôi khi kiểm soát mong muốn của chính mình.

Một đứa trẻ phản ứng mạnh khi bạn lấy đồ chơi có thể chưa hiểu rõ khái niệm lượt chơi, chưa biết cách yêu cầu lấy lại hoặc chưa có đủ kỹ năng để bình tĩnh trước sự thay đổi.

Thay vì ép trẻ nhường ngay món đồ đang sử dụng, cha mẹ nên phân biệt giữa việc trẻ cần bảo vệ lượt chơi của mình và việc trẻ cần học cách chia sẻ. Có thể bắt đầu với đồ chơi dùng chung, các lượt ngắn và quy tắc rõ ràng.

Trẻ có đặc điểm phát triển cần được hỗ trợ riêng

Một số trẻ tự kỷ, trẻ có ADHD hoặc trẻ gặp khó khăn phát triển khác có thể cần hỗ trợ nhiều hơn để tham gia hoạt động xã hội. Mỗi trẻ có hồ sơ kỹ năng và nhu cầu khác nhau.

Chẳng hạn, một số trẻ tự kỷ có thể thích chơi một mình, gặp khó khăn khi hiểu tín hiệu xã hội hoặc cần hoạt động có cấu trúc rõ ràng. Một số trẻ có ADHD có thể gặp trở ngại khi chờ lượt, duy trì chú ý hoặc điều chỉnh hành động trong trò chơi nhóm.

Tuy nhiên, không thể kết luận trẻ tự kỷ, ADHD hay có rối loạn phát triển chỉ vì trẻ thích chơi một mình hoặc chưa biết chơi cùng bạn. Cần xem xét tổng thể các biểu hiện phát triển, giao tiếp, hành vi và khả năng thích nghi của trẻ.

Trẻ thiếu cơ hội thực hành hoặc chưa quen môi trường

Có trẻ ít được tiếp xúc với bạn cùng tuổi, mới đi học hoặc chưa quen với môi trường có nhiều người và âm thanh. Một số trẻ cần thời gian quan sát trước khi chủ động tham gia.

Trong những trường hợp này, việc tạo cơ hội chơi phù hợp, bắt đầu với một bạn thân thiện và tổ chức hoạt động ngắn có thể giúp trẻ từng bước làm quen.

Điều quan trọng là phân biệt giữa việc trẻ chưa có nhiều kinh nghiệm chơi chung và việc trẻ gặp khó khăn kéo dài dù đã được tạo cơ hội, hướng dẫn phù hợp.

3. Trẻ tự kỷ chơi một mình có đáng lo không?

Nhiều phụ huynh đặc biệt lo lắng khi thấy con thích xếp đồ chơi một mình, lặp lại một hoạt động hoặc không chủ động tham gia nhóm bạn. Tuy nhiên, cần hiểu rằng sở thích chơi một mình không đủ để xác định một vấn đề phát triển.

Một số trẻ thích hoạt động độc lập nhưng vẫn biết chia sẻ sự quan tâm, đáp lại lời mời và tương tác linh hoạt khi có cơ hội. Ngược lại, có trẻ muốn đến gần bạn nhưng gặp khó khăn trong việc hiểu quy tắc, diễn đạt mong muốn hoặc duy trì tương tác qua lại.

Khi quan sát trẻ, cha mẹ có thể chú ý đến những câu hỏi sau:

• Trẻ có quan sát hoặc quan tâm đến hoạt động của người khác không?

• Khi người lớn tham gia trò chơi, trẻ có chấp nhận tương tác hoặc đáp lại theo cách riêng không?

• Trẻ có biết đưa, nhận đồ vật, bắt chước hành động hoặc luân phiên trong một trò chơi đơn giản không?

• Trẻ có thể thể hiện mong muốn, từ chối hoặc yêu cầu trợ giúp bằng lời nói hay cử chỉ không?

• Khó khăn có xuất hiện ở nhiều môi trường, chẳng hạn tại nhà, trường học và sân chơi, hay chỉ trong một tình huống nhất định?

Những câu hỏi này giúp cha mẹ mô tả rõ hơn khả năng hiện tại của trẻ, nhưng không phải là công cụ chẩn đoán.

Nếu trẻ gặp khó khăn rõ rệt và kéo dài trong giao tiếp qua lại, ít có sự chia sẻ chú ý với người khác, khó tham gia các hoạt động phù hợp với độ tuổi hoặc có những dấu hiệu phát triển khiến cha mẹ lo lắng, gia đình nên trao đổi với chuyên gia có chuyên môn để được đánh giá.

Không cần chờ đến khi trẻ hoàn toàn không chơi với bạn mới tìm kiếm hỗ trợ. Việc hiểu sớm những kỹ năng trẻ đã có và những kỹ năng còn cần phát triển sẽ giúp gia đình lựa chọn cách đồng hành phù hợp.

4. Cách dạy trẻ chơi cùng bạn từng bước tại nhà

Để giúp trẻ chơi cùng bạn, cha mẹ không cần bắt đầu bằng những trò chơi nhóm phức tạp. Hãy chia kỹ năng thành các bước nhỏ, thực hành trong những hoạt động trẻ yêu thích và tăng dần độ khó khi trẻ đã sẵn sàng.

Bước 1: Bắt đầu từ sở thích của trẻ

Hãy quan sát trẻ thường chọn đồ chơi nào, thích hoạt động gì và cách trẻ khám phá đồ vật. Đó có thể là ô tô, bóng, khối xếp hình, bong bóng xà phòng, trò chơi nước hoặc những bài hát vận động.

Thay vì lập tức yêu cầu trẻ chơi theo cách của người lớn, cha mẹ hãy ngồi gần, quan sát và tham gia vào hoạt động theo cách không gây áp lực.

Ví dụ, nếu trẻ thích đẩy ô tô, cha mẹ có thể lấy một chiếc xe khác và đẩy song song. Sau đó, người lớn tạo một đường hầm để hai chiếc xe lần lượt đi qua.

Mục tiêu đầu tiên là giúp trẻ trải nghiệm rằng có người khác cùng tham gia vẫn có thể khiến trò chơi thú vị hơn.

Bước 2: Dạy trẻ chú ý đến hành động của người khác

Trước khi chơi chung, trẻ cần có cơ hội quan sát và đáp lại đối tác chơi. Cha mẹ có thể làm mẫu một hành động đơn giản, chẳng hạn lăn bóng, thả khối gỗ vào hộp hoặc cho xe chạy qua đường hầm.

Sau đó, hãy tạm dừng một chút để tạo cơ hội cho trẻ phản hồi. Trẻ có thể nhìn, đưa tay, bắt chước, đẩy bóng lại hoặc sử dụng một cách giao tiếp phù hợp với khả năng của mình.

Không nên liên tục gọi tên, đặt câu hỏi hoặc yêu cầu trẻ nhìn vào mắt người lớn. Mục tiêu là xây dựng sự chú ý và tương tác có ý nghĩa, không phải buộc trẻ thực hiện một hành vi giao tiếp theo khuôn mẫu.

Bước 3: Thực hành chơi luân phiên với hai người

Chơi luân phiên là kỹ năng nền tảng để trẻ tham gia các hoạt động cùng bạn. Cha mẹ có thể bắt đầu với một trò chơi chỉ cần hai người thay phiên nhau thực hiện một hành động.

Ví dụ:

Trò chơi lăn bóng qua lại

1. Người lớn và trẻ ngồi đối diện ở khoảng cách phù hợp.

2. Người lớn lăn bóng về phía trẻ và nói ngắn gọn: “Đến lượt con”.

3. Khi trẻ đẩy hoặc lăn bóng lại, người lớn phản hồi vui vẻ: “Đến lượt mẹ”.

4. Hai người tiếp tục thay phiên nhau trong vài lượt, sau đó kết thúc khi trẻ còn hứng thú.

Nếu trẻ chưa hiểu quy tắc, hãy rút ngắn khoảng cách, sử dụng bóng dễ cầm hoặc hỗ trợ trẻ thực hiện hành động. Nếu trẻ chỉ mới duy trì được một đến hai lượt, đó vẫn là cơ hội thực hành có giá trị.

Cha mẹ có thể áp dụng nguyên tắc tương tự với việc thả khối gỗ vào hộp, xếp tháp hoặc lần lượt đưa các bộ phận của một món đồ chơi cho nhau.

Bước 4: Dạy trẻ yêu cầu, từ chối và chờ lượt

Trẻ sẽ dễ tham gia trò chơi hơn khi biết cách thể hiện mong muốn mà không cần giành đồ chơi hoặc bỏ đi.

Cha mẹ có thể làm mẫu các từ và cụm từ ngắn như:

• “Cho con với.”

• “Đến lượt con.”

• “Con muốn xe.”

• “Chờ một chút.”

• “Con chưa muốn.”

• “Chơi cùng nhé.”

Nếu trẻ chưa sử dụng lời nói, gia đình có thể hỗ trợ bằng cử chỉ, hình ảnh hoặc phương tiện giao tiếp phù hợp. Hãy phản hồi khi trẻ cố gắng giao tiếp để trẻ hiểu rằng việc thể hiện nhu cầu có thể giúp mình đạt được mục đích.

Khi dạy chờ lượt, nên bắt đầu với thời gian rất ngắn. Cha mẹ có thể dùng một tín hiệu dễ hiểu như thẻ “lượt của mẹ” và “lượt của con”, đồng thời cho trẻ biết khi nào đến lượt tiếp theo.

Không nên bắt trẻ chờ quá lâu ngay từ đầu hoặc lấy món đồ trẻ đang chơi mà không giải thích, bởi điều đó có thể khiến trẻ khó điều chỉnh cảm xúc và giảm hứng thú tương tác.

Bước 5: Mở rộng trò chơi từ người lớn sang một người bạn

Khi trẻ đã có thể duy trì một số lượt chơi với cha mẹ, gia đình có thể mời thêm một bạn cùng tuổi hoặc gần độ tuổi của trẻ.

Nên chọn bạn có cách chơi tương đối phù hợp, dễ chờ đợi và sẵn sàng tham gia các hoạt động đơn giản. Bắt đầu với thời gian ngắn và một món đồ chơi quen thuộc thay vì tổ chức ngay một buổi chơi nhóm đông người.

Ví dụ, hai trẻ cùng xây một tòa tháp. Một trẻ chọn khối gỗ, trẻ còn lại đặt khối lên trên. Người lớn có thể làm mẫu cách đưa đồ vật, chờ bạn và phản hồi khi tháp hoàn thành.

Trong giai đoạn đầu, người lớn nên ở gần để hỗ trợ khi cần nhưng tránh chỉ đạo mọi hành động. Hãy dành cơ hội để hai trẻ tự quan sát, phản hồi và khám phá cách chơi cùng nhau.

Bước 6: Dạy trẻ chia sẻ và giải quyết tình huống khi chơi

Khi chơi cùng bạn, trẻ sẽ gặp những tình huống như cả hai cùng muốn một món đồ, tháp bị đổ hoặc bạn thay đổi cách chơi. Đây là cơ hội để trẻ học cách diễn đạt nhu cầu và tìm giải pháp.

Cha mẹ có thể làm mẫu những câu đơn giản: “Bạn đang chơi xe, mình chờ nhé”, “Mình đổi lượt sau khi bạn chơi xong” hoặc “Hai bạn cùng chọn một chiếc xe khác”.

Nếu xảy ra tranh giành, trước tiên hãy bảo đảm an toàn và giúp trẻ bình tĩnh. Sau đó, mô tả ngắn gọn điều đang diễn ra, xác nhận nhu cầu của từng trẻ và hướng dẫn một phương án cụ thể.

Không nên chỉ yêu cầu trẻ xin lỗi hoặc nhường đồ chơi ngay lập tức mà bỏ qua việc dạy trẻ cách giải quyết tình huống. Mục tiêu lâu dài là giúp trẻ hiểu điều gì đã xảy ra và có thêm lựa chọn phù hợp cho lần sau.

Bước 7: Tăng dần độ khó và khuyến khích trẻ chủ động

Khi trẻ đã quen với một trò chơi, cha mẹ có thể thay đổi một yếu tố nhỏ: đổi người chơi, đổi đồ vật, thêm một lượt hoặc chuyển sang không gian mới.

Ví dụ, sau khi trẻ biết lăn bóng qua lại với mẹ, gia đình có thể thực hành với bố, sau đó mời một người bạn tham gia. Nếu trẻ gặp khó khăn khi có thay đổi, hãy quay lại mức độ dễ hơn và hỗ trợ thêm.

Cha mẹ cũng nên chú ý đến những lần trẻ tự đưa đồ chơi cho người khác, chờ đợi, bắt chước hoặc chủ động mời bạn. Hãy phản hồi cụ thể: “Con đã chờ bạn chơi xong rồi mới lấy bóng” thay vì chỉ khen chung chung.

Tiến bộ không nhất thiết phải thể hiện bằng việc trẻ chơi với nhiều bạn hoặc tham gia nhóm đông. Việc trẻ chủ động hơn, duy trì thêm một lượt tương tác hoặc biết thể hiện nhu cầu rõ ràng cũng là những thay đổi đáng ghi nhận.

5. Gợi ý các trò chơi phát triển kỹ năng chơi với bạn

Những trò chơi dưới đây có thể được điều chỉnh theo độ tuổi, sở thích, khả năng vận động và giao tiếp của trẻ.

Lăn bóng qua lại: Phù hợp để thực hành chú ý đến đối tác, chờ lượt và đáp lại hành động. Bắt đầu với hai người, sau đó tăng lên ba người nếu trẻ đã sẵn sàng.

Xếp tháp cùng nhau: Mỗi người lần lượt đặt một khối gỗ. Trò chơi giúp trẻ thực hành đưa đồ vật, chờ lượt và cùng hướng đến một mục tiêu.

Thả đồ vật vào hộp: Người lớn và trẻ thay nhau chọn một món đồ rồi thả vào hộp. Đây là lựa chọn đơn giản cho trẻ mới bắt đầu học luân phiên.

Chơi ô tô qua đường hầm: Hai người thay phiên nhau đẩy xe hoặc cùng xây đường đi. Có thể mở rộng bằng cách đưa xe cho nhau hoặc cùng tìm cách giải quyết khi xe bị mắc kẹt.

Đóng vai nấu ăn: Trẻ và bạn chia sẻ các vai trò như người chuẩn bị thức ăn, người bày bàn hoặc người phục vụ. Người lớn có thể làm mẫu những lượt giao tiếp ngắn như “Cho mình chiếc thìa” và “Mời bạn ăn”.

Trò chơi vận động theo lượt: Hai trẻ lần lượt ném túi đậu vào rổ, đi qua đường vận động hoặc thực hiện một động tác đơn giản. Nên chọn hoạt động phù hợp với khả năng của từng trẻ và tránh tạo áp lực thi đua.

Khi lựa chọn trò chơi, hãy ưu tiên những hoạt động khiến trẻ muốn tham gia. Nếu trẻ mất hứng thú, căng thẳng hoặc liên tục rời khỏi trò chơi, cha mẹ nên giảm yêu cầu, đổi cách chơi hoặc cho trẻ nghỉ.

6. Những sai lầm cha mẹ nên tránh khi dạy trẻ chơi cùng bạn

Một trong những sai lầm phổ biến là ép trẻ tham gia nhóm đông người với mong muốn trẻ nhanh hòa nhập. Tuy nhiên, nếu trẻ chưa biết cách bắt đầu hoặc chưa cảm thấy an toàn trong tình huống đó, việc tăng yêu cầu quá nhanh có thể khiến trẻ né tránh hoạt động xã hội.

Một sai lầm khác là thường xuyên so sánh trẻ với bạn cùng tuổi. Mỗi trẻ có tốc độ phát triển, sở thích và cách thể hiện giao tiếp khác nhau. So sánh không giúp xác định trẻ cần hỗ trợ kỹ năng nào, trong khi quan sát cụ thể sẽ cung cấp thông tin hữu ích hơn.

Cha mẹ cũng nên tránh yêu cầu trẻ phải chia sẻ mọi món đồ ngay lập tức. Trẻ có thể cần thời gian để hoàn thành lượt chơi hoặc làm quen với việc dùng chung đồ vật. Hãy phân biệt giữa món đồ trẻ đang sử dụng và những vật có thể dành cho hoạt động chung.

Ngoài ra, không nên chỉ chú trọng vào việc trẻ có nói lời chào, nhìn vào mắt hoặc trả lời người lớn hay không. Kỹ năng xã hội rộng hơn nhiều so với một hành vi riêng lẻ. Điều quan trọng là trẻ có thể tham gia tương tác theo cách phù hợp với khả năng, thể hiện nhu cầu và dần học cách đáp lại người khác.

Cuối cùng, cha mẹ không nên kỳ vọng mọi kỹ năng đều tiến bộ cùng lúc. Trẻ có thể biết đưa đồ chơi cho bạn nhưng vẫn khó chờ lượt; có thể chơi tốt với người thân nhưng chưa sẵn sàng tương tác ở lớp. Hãy xác định một mục tiêu nhỏ, thực hành nhất quán và điều chỉnh dựa trên phản ứng thực tế của trẻ.

7. Khi nào cha mẹ nên tìm sự hỗ trợ từ chuyên gia?

Cha mẹ nên cân nhắc trao đổi với chuyên gia phát triển trẻ em, chuyên gia giáo dục đặc biệt hoặc chuyên gia ngôn ngữ trị liệu khi trẻ gặp khó khăn kéo dài trong việc tham gia tương tác phù hợp với độ tuổi, đặc biệt nếu những khó khăn này ảnh hưởng đến hoạt động ở nhà, trường học hoặc các môi trường xã hội khác.

Một số tình huống đáng lưu ý gồm:

• Trẻ ít chủ động hoặc ít đáp lại các tương tác qua lại trong nhiều hoàn cảnh.

• Trẻ gặp khó khăn rõ rệt trong việc thể hiện nhu cầu và hiểu giao tiếp của người khác.

• Trẻ rất khó tham gia những hoạt động chơi đơn giản dù đã được hướng dẫn phù hợp.

• Trẻ thường xuyên gặp trở ngại khi chờ lượt, chuyển đổi hoạt động hoặc duy trì trò chơi chung.

• Giáo viên nhận thấy trẻ gặp khó khăn đáng kể khi tham gia các hoạt động cùng bạn.

• Trẻ mất đi những kỹ năng giao tiếp hoặc tương tác mà trước đây đã có.

Các biểu hiện trên không đồng nghĩa trẻ chắc chắn có một rối loạn phát triển. Chúng là lý do để gia đình tìm hiểu kỹ hơn về nhu cầu của trẻ và xem xét liệu trẻ có cần hỗ trợ chuyên môn hay không.

Trong quá trình đánh giá, chuyên gia có thể tìm hiểu khả năng giao tiếp, chú ý chung, bắt chước, chơi chức năng, chơi giả vờ, luân phiên, điều chỉnh cảm xúc và mức độ tham gia của trẻ trong các môi trường khác nhau. Kết quả giúp gia đình xác định những kỹ năng cần ưu tiên và cách hỗ trợ phù hợp.

Nếu trẻ đã có chẩn đoán hoặc đang tham gia chương trình can thiệp, cha mẹ nên phối hợp với nhóm chuyên môn để lựa chọn mục tiêu chơi phù hợp, thống nhất cách hướng dẫn và theo dõi tiến bộ trong sinh hoạt hằng ngày.

8. ALANA đồng hành cùng cha mẹ phát triển kỹ năng tương tác xã hội cho trẻ

Đối với trẻ gặp khó khăn trong giao tiếp và tương tác, việc biết trẻ đang cần hỗ trợ ở bước nào là cơ sở quan trọng để xây dựng hoạt động phù hợp.

Tại ALANA, việc đồng hành cùng trẻ và gia đình hướng đến hiểu nhu cầu phát triển của từng trẻ, xác định những kỹ năng cần ưu tiên và hướng dẫn cha mẹ tạo cơ hội thực hành trong các tình huống quen thuộc.

Thay vì chỉ yêu cầu trẻ phải chơi với bạn, gia đình có thể bắt đầu từ những mục tiêu cụ thể như chú ý đến hành động của người khác, bắt chước một hành động đơn giản, đưa và nhận đồ vật, duy trì vài lượt chơi hoặc thể hiện mong muốn tham gia bằng cách phù hợp.

Cha mẹ cũng cần được hướng dẫn cách điều chỉnh hoạt động theo khả năng của trẻ, nhận biết dấu hiệu trẻ đã sẵn sàng và giảm yêu cầu khi trẻ gặp khó khăn. Sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và chuyên gia giúp trẻ có thêm cơ hội sử dụng kỹ năng trong đời sống thực tế.

Nếu cha mẹ nhận thấy con đang gặp khó khăn khi chơi cùng bạn, hãy bắt đầu từ một hoạt động nhỏ mà con yêu thích. Không cần chờ trẻ biết chơi thành thạo mới tạo cơ hội tương tác; những lượt chơi ngắn, tích cực và phù hợp với khả năng có thể là nền tảng để trẻ tiếp tục học hỏi.

ALANA khuyến khích cha mẹ quan sát, thấu hiểu và đồng hành cùng con từ những bước nhỏ nhất. Khi cần xác định rõ hơn những kỹ năng trẻ đã có và những kỹ năng cần được hỗ trợ, gia đình có thể tìm hiểu dịch vụ đánh giá phát triển và kỹ năng tương tác xã hội phù hợp với nhu cầu của trẻ.

Nhận hướng dẫn chơi luân phiên cùng trẻ tại nhà

Chơi luân phiên là một trong những kỹ năng nền tảng giúp trẻ học cách chờ đợi, đáp lại hành động của người khác và tham gia trò chơi chung.

Cha mẹ có thể bắt đầu bằng những hoạt động đơn giản như lăn bóng, xếp khối gỗ hoặc lần lượt thả đồ chơi vào hộp. Điều quan trọng là lựa chọn hoạt động phù hợp, làm mẫu rõ ràng và tăng dần độ khó khi trẻ đã sẵn sàng.

Nhận hướng dẫn chơi luân phiên từ ALANA để có thêm gợi ý thực hành cùng con trong các hoạt động hằng ngày. Nếu cha mẹ còn băn khoăn về khả năng giao tiếp và tương tác của trẻ, hãy tìm hiểu thêm về dịch vụ đánh giá tại ALANA để được định hướng bước hỗ trợ phù hợp.