Trong hành trình nuôi dạy một đứa trẻ có nhu cầu đặc biệt, điều khó nhất với nhiều bậc cha mẹ không phải là tìm lớp học, tìm phương pháp hay tìm chuyên gia.
Điều khó nhất… đôi khi lại là hiểu chính đứa con của mình. Có những đứa trẻ chậm nói. Có những đứa trẻ khó giao tiếp. Có những đứa trẻ không phản hồi khi được gọi tên, dễ cáu gắt hoặc thu mình lại. Từ bên ngoài nhìn vào, nhiều người chỉ thấy những hành vi “khác biệt”. Nhưng phía sau những hành vi ấy thường là những cảm xúc mà trẻ chưa biết cách diễn đạt.
Một đứa trẻ không nói không có nghĩa là con không muốn nói. Một đứa trẻ né tránh ánh mắt không có nghĩa là con không muốn kết nối. Một đứa trẻ phản ứng mạnh không có nghĩa là con “bướng bỉnh”. Đôi khi, đó chỉ là cách duy nhất mà con có thể nói với thế giới rằng: “Con đang gặp khó khăn.” Và trong khoảnh khắc đó, sự thấu hiểu của cha mẹ trở nên vô cùng quan trọng.
Khi cha mẹ bắt đầu nhìn con bằng sự thấu hiểu - Thấu hiểu không phải là bỏ qua mọi hành vi của con.Thấu hiểu là nhìn sâu hơn hành vi để hiểu cảm xúc phía sau.
- Khi con im lặng, cha mẹ hiểu rằng có thể con chưa biết cách diễn đạt.
- Khi con cáu gắt, cha mẹ hiểu rằng con đang quá tải cảm xúc.
- Khi con chậm hơn những đứa trẻ khác, cha mẹ hiểu rằng mỗi đứa trẻ có một nhịp phát triển riêng.
Chính sự thay đổi trong cách nhìn này sẽ giúp mối quan hệ giữa cha mẹ và con trở nên nhẹ nhàng hơn.
Thay vì: “Vì sao con không làm được như các bạn?”
Cha mẹ bắt đầu tự hỏi: “Con đang gặp khó khăn ở đâu?”
- Thay vì trách móc, cha mẹ bắt đầu lắng nghe.
- Thay vì so sánh, cha mẹ bắt đầu đồng hành.
Trẻ có nhu cầu đặc biệt không cần cha mẹ hoàn hảo
Nhiều phụ huynh khi biết con mình có khó khăn phát triển thường mang theo rất nhiều cảm xúc: lo lắng, áp lực, thậm chí là tự trách bản thân. Họ cố gắng tìm mọi cách để giúp con tiến bộ nhanh nhất có thể. Nhưng đôi khi trong hành trình ấy, cha mẹ quên mất một điều rất quan trọng: Điều trẻ cần nhất không phải là sự hoàn hảo của cha mẹ, mà là sự hiện diện và thấu hiểu của cha mẹ.
- Một cái ôm khi con căng thẳng.
- Một ánh mắt kiên nhẫn khi con chưa làm được.
- Một lời động viên nhỏ khi con cố gắng.
Những điều tưởng chừng rất giản dị ấy lại chính là nền tảng cảm xúc an toàn để trẻ phát triển.
Khi trẻ cảm thấy được chấp nhận, được lắng nghe và được hiểu, con sẽ dần mở lòng hơn với thế giới xung quanh. Sự thấu hiểu giúp hành trình can thiệp trở nên ý nghĩa hơn. Trong quá trình hỗ trợ trẻ có nhu cầu đặc biệt, các phương pháp can thiệp, trị liệu hay giáo dục đều rất quan trọng. Nhưng điều quyết định sự bền vững của hành trình đó lại chính là sự đồng hành của gia đình.
Khi cha mẹ hiểu con:
- Cha mẹ sẽ kiên nhẫn hơn với những bước tiến nhỏ.
- Cha mẹ sẽ không quá hoảng sợ trước những giai đoạn khó khăn.
- Cha mẹ sẽ biết cách hỗ trợ con trong cuộc sống hằng ngày.
Bởi sự phát triển của trẻ không chỉ diễn ra trong lớp học hay trong các buổi can thiệp. Nó diễn ra mỗi ngày, trong từng tương tác nhỏ giữa cha mẹ và con.
- Một cuộc trò chuyện.
- Một trò chơi đơn giản.
- Một khoảnh khắc cha mẹ thật sự lắng nghe.
Điều mà mỗi đứa trẻ đều mong muốn. Dù là trẻ bình thường hay trẻ có nhu cầu đặc biệt, tất cả các em đều có một mong muốn rất giản dị: "Được hiểu". Không phải lúc nào trẻ cũng có thể nói ra điều đó. Nhưng trong ánh mắt, trong hành vi, trong cách con phản ứng với thế giới… luôn có những thông điệp nhỏ mà trẻ đang gửi đi. Và người có khả năng lắng nghe những thông điệp ấy tốt nhất không phải ai khác, chính là cha mẹ. Trước khi dạy con nói, hãy học cách lắng nghe con.Trước khi sửa hành vi của con, hãy thử hiểu cảm xúc của con. Bởi đôi khi, điều một đứa trẻ cần không phải là thêm một bài học mới…mà chỉ là một người thật sự hiểu mình. Và với trẻ có nhu cầu đặc biệt, người đó – luôn là cha mẹ.
